Podziel się z nami swoją opinią!
Prawo
Komentarze0

Zachowek - co warto wiedzieć?

2019.03.27

Tematy spadków i zachowków są bardzo gorące, w szczególności gdy umiera ktoś zamożny. Ponieważ każdego z nas może w przyszłości czekać sprawa spadkowa lub sprawa o zachowek, warto dowiedzieć się, co na ten temat mówi polskie prawo.


Co to jest zachowek?

Zachowek jest to procent wartości udziału spadkowego określony ułamkowo, który przysługiwałby spadkobiercy z mocy ustawy, w przypadku dziedziczenia ustawowego. Inaczej mówiąc nie jest to spadek, ponieważ spadek jest kwotą, którą osoba zmarła zapisała wedle swojej woli w testamencie.

Zachowek jest kwotą, która ma zabezpieczać interesy osoby bliskiej zmarłemu, gdyby majątkiem zmarłego rozporządzono w sposób niekorzystny dla tego krewnego. Osoba, której przysługuje prawo do zachowku, nie może zatem żądać wydania spadku. Może jedynie domagać się zapłaty części kwoty spadkowej, która przysługiwałaby jej w przypadku dziedziczenia ustawowego.

Jak dochodzić roszczeń o zachowek?

Jeśli dana osoba uważa, że jest uprawniona do zachowku, powinna wnieść sprawę sądową w postępowaniu cywilnym, o ile osoba pozwana nie chce zapłacić sumy zachowku dobrowolnie. Warto jednak pamiętać, że to roszczenie przedawnia się pięć lat po ogłoszeniu testamentu. Jeśli roszczenie wysuwane jest przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku, wówczas przedawnienie następuje w chwili upływu pięciu lat, ale od momentu otwarcia spadku.

Komu przysługuje zachowek?

Osoby uprawnione do zachowku, to tak zwani zstępni osoby zmarłej, czyli jego dzieci, wnuki i prawnuki, a także małżonek. W przypadku braku zstępnych, prawo do zachowku przysługiwać będzie małżonkowi spadkodawcy oraz jego rodzicom. Co ważne – roszczenia nie przysługują ani rodzeństwu spadkodawcy, ani jego żadnym dalszym krewnym lub powinowatym. Prawo mówi o tym, że uprawnionymi do zachowku osobami są tylko osoby, które z mocy ustawy otrzymałyby zachowek w stanie faktycznym.

Istotne jest również to, kiedy przysługuje tym osobom zachowek. Otóż, można się o niego ubiegać, gdy osoba uprawniona nie otrzymała od spadkodawcy spadku czy to w wyniku dziedziczenia, czy zapisu, czy też nie otrzymała od niego darowizny. Można także ubiegać się o uzupełnienie zachowku, w razie gdyby na skutek dziedziczenia, zapisu lub darowizny nie została wypłacona należna część zachowku, a jedynie jego część.

Warto znać swoje prawa i ubiegać się o zachowek, w przypadku gdy umrze nam ktoś bliski. Tylko poprzez upomnienie się „o swoje” można osiągnąć satysfakcjonujący podział majątku i uniknąć sytuacji, w której jedna osoba dostaje wszystko, a inne nie dostają nic. Pamiętajmy, że nieznajomość prawa szkodzi – również i w tym przypadku możemy sporo stracić, jeśli nie będziemy znać swoich praw.

Chcesz dostać zachowek? Wybierz sprawdzonego prawnika w swoim mieście za darmo.

Komu nie przysługuje zachowek?

Rzecz jasna, nie wszystkim osobom należy się zachowek po zmarłej osobie. Byłoby co najmniej dziwne i niestosowne, gdyby na przykład miały prawo ubiegać się o niego osoby, które są zstępnymi spadkodawcy, ale z różnych powodów nie były z nim w dobrych relacjach za życia. I tak prawo do zachowku nie przysługuje:

  • wydziedziczonym z testamentu
  • uznanym za niegodnych dziedziczenia przez sąd
  • osobom, które odrzuciły spadek lub zawarły umowę o zrzeknięciu się dziedziczenia ze spadkodawcą
  • małżonkowi, przeciwko któremu wniesiono orzeczenie o rozwód z jego winy, oraz małżonkowi będącemu w separacji ze spadkodawcą.

Co jednak istotne – w tym przypadku o zachowek mogą ubiegać się zstępni tychże osób.

Ile będzie wynosił zachowek?

Ogólnie zasadą jest, że zachowek wynosić ma połowę wartości spadku, który przypadłby w udziale osobie ubiegającej się o zachowek, w przypadku dziedziczenia ustawowego. Jednak w przypadku, gdy osobą ubiegającą się jest osoba małoletnia lub trwale niezdolna do pracy, zachowek wynosi 2/3 wartości udziału spadkowego.

Aby jednak dokonać właściwego wyliczenia należnego ułamka wartości majątku spadkodawcy, trzeba dokładnie ustalić jedną rzecz. Mianowicie – ile wynosiłby potencjalny udział spadkowy osoby, która ubiega się o zachowek. Co ciekawe, obliczanie tej sumy nie jest identyczne jak w przypadku obliczania udziału spadkowego w dziedziczeniu ustawowym. Wynika to bowiem stąd, że do obliczeń należy brać pod uwagę również spadkobierców niegodnych dziedziczenia oraz tych, którzy odrzucili spadek i wydziedziczonych. Nie są uwzględniane zapisy zwykłe i polecenia. Uwzględnia się natomiast (dolicza do spadku) darowizny oraz zapisy windykacyjne, których dokonał spadkodawca.

Darowizna a spadek

Ważną kwestią w przypadku spraw spadkowych i spraw o zachowek, są również darowizny. Zasadniczo do spadku nie dolicza się następujących darowizn:

  • drobnych darowizn, które dał spadkodawca w ogólnie przyjętych stosunkach, oraz
  • darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami, lub nie uprawnionych do zachowku, których spadkodawca dokonał przynajmniej 10 lat wcześniej, licząc od otwarcia spadku.

Co istotne, do zachowku należnego zstępnemu nie dolicza się także darowizn, które spadkodawca dał komuś w czasie, gdy jeszcze nie miał zstępnych. Darowizna może zostać uwzględniona przy obliczaniu zachowku, jeśli od jej otrzymania do urodzenia się owego zstępnego nie minęło więcej niż 300 dni. W przypadku, gdy o zachowek walczy małżonek, do udziału spadkowego nie zalicza się darowizn, które ów małżonek otrzymał jeszcze przed zawarciem małżeństwa. Gdy chodzi o wartość przedmiotu darowizny, to podczas wszelkich obliczeń obowiązują ceny w momencie ustania zachowku i w momencie ofiarowania darowizny.

Po co te zawiłości?

Jak wspomniano na początku, gdy umiera osoba naprawdę zasobna w gotówkę oraz różne inne wartości, jak nieruchomości, udziały i akcje, wówczas sprawy spadkowe robią się naprawdę gorące. Z pewnością niejednokrotnie obiły nam się o uszy sytuacje, w których po śmierci milionerów do sądów zgłaszają się osoby podające się za dzieci zmarłego, i ubiegające się o zachowek po nim. Tego rodzaju głośne sprawy spadkowe mają na celu głównie wyłudzenie zachowku od spadkodawcy. Jednakże sąd ma obowiązek zweryfikować każde takie zgłoszenie i wziąć pod uwagę każdego zstępnego lub żyjącego krewnego, który potencjalnie mógłby mieć prawo choć do ułamku wartości spadku.

Ustawy bardzo ściśle określają, kto, kiedy i w jakich sytuacjach może, a kiedy nie ma prawa ubiegać się o zachowek. Takie zapisy prawne są niezbędne po to, by móc sprawiedliwie podzielić majątek po zmarłym, nie pomijając nikogo, kto potencjalnie powinien coś odziedziczyć, a o kim zapomniano w testamencie lub na drodze podziału majątku. Sprawy spadkowe nigdy nie należą do łatwych i w przypadku ludzi bardzo majętnych ciągną się latami. Wynika to nie tylko stąd, że do podziału jest duży majątek czy różne prawa majątkowe. Czasem do podziału są również długi osoby zmarłej, o które spadkobiercy walczą już mniej chętnie.

Wiele osób nawet nie zdaje sobie sprawy z tego, że w przypadku śmierci swojego dziadka czy pradziadka, mogą się ubiegać o zachowek po nim. Przez to cały majątek może trafić w ręce jedynej osoby, która się o niego upomniała. W przypadku spad spadkowych robi się bardzo zawile i gorąco, ponieważ nie zawsze w naszym mniemaniu ten, kto otrzymał spadek, zasługuje na niego.

Nierzadko można usłyszeć o sprawach, w których spadek należał się z mocy ustawy osobie, która na przykład od wielu lat nie interesowała się losem spadkodawcy i w mniemaniu innych bliskich – nie zasługiwała na ten spadek. W sprawach spadkowych oczywiście możliwe jest uznanie spadkobiercy niegodnym spadku, by wykluczyć go z możliwości dziedziczenia. Jednak jak łatwo się domyślić – można to zrobić tylko na wniosek innych bliskich uprawnionych do zachowku. Sąd nie zna faktycznych relacji pomiędzy spadkodawcą a spadkobiorcami, dlatego nie zawsze jest w stanie odnieść się należycie do kwestii spadku.

Bez względu na to, o jaki spadek walczymy i po kim – należy się uzbroić w cierpliwość. Nigdy nie są to łatwe sprawy i często na ich właściwe rozpatrzenie należy czekać kilka lat, a nawet po tym czasie nie można być pewnym, że o zachowek nie zacznie ubiegać się ktoś inny.

Uzyskaj zachowek ze sprawdzonym adwokatem w swoim mieście.

Dołącz do dyskusji

Komentarze0
Wiadomość